ELEKTRONİK HARP

 ELEKTRONİK HARP

Elektromanyetik spektrumun düşman kuvvetler tarafından kullanılmasını engellemek, dost kuvvetlerin ise etkin kullanmasını sağlamak amacıyla spektrumun dinlenmesi, düşman ve dost eylemlerin tespiti, düşman eylemlerinin önlenmesi ve etkinliğinin düşürülmesi faaliyetlerine Elektronik Harp (EH) (ing. Electronic Warfare-EW)denilmektedir. Elektronik harp; havadan, karadan, denizden veyahut uzaydan insanlı/insansız sistemler aracılığı ile insanların iletişiminin, radar sistemlerinin ve diğer varlıkların hedef alınmasını kapsamaktadır.

                   Türk Deniz Kuvvetlerine ait savaş gemilerinde aktif olarak kullanılan ASELSAN üretimi ARES-2N Elektronik Harp Sistemi [1]

Kendi kuvvetlerini düşmandan korumak, düşmana hatalı bilgi vermek, düşmanın telsiz ve bilgisayar iletişimini dinlemek ve çökertmek gibi eylemler Elektronik Savaş (Electronic Warfare) senaryolarının anahtar eylemleridir. Bir yandan da saldıran aktif sistemler ile koruyan savunma sistemleri arasında bir elektronik savaş sürmektedir. Birçok ülke tarafından karada, denizde ve havada işletilen geniş elektronik istihbarat ağı sadece elektromanyetik izgeyi (spectrum) izlemekle kalmamakta, aynı zamanda değişik yollarla parazit yayını yaparak düşman iletişimini de çökertmektedir. [2]                  

Elektronik harp sistemleri; EH destek sistemleri, EH taarruz sistemleri ve EH korunma sistemleri olmak üzere faaliyetleri 3 sınıfta incelenebilmektedir.

  • Elektronik Destek-ED (Electronic Support -ES)

Düşman unsurların sahip olduğu savunma ve saldırı sistemlerinin tespit edilmesine yönelik faaliyetlerin tümü elektronik destektir. Bu faaliyetler düşman yayınlarının algılanmaları, tanımlanmaları, analiz edilmeleri ve yerlerinin tespit edilmeleri için yürütülmektedir. RF sinyal ile çalışan bir sisteme ait sinyal ancak bir parametre setiyle tanımlanabilmektedir. ES Sisteminde kullanılan parametrelerden bazıları; Taşıyıcı Frekansı,                                                                                                                            

Darbe Genliği (Pulse Amplitude-PA),                                                                                                   Darbe Genişliği (Pulse Width-PW),                                                                                                         Geliş Zamanı (Time Of Arrival TOA),                                                                                              Yaklaşma Açısı (Angle/Direction Of Arrival-AOA),                                                                                 Polarizasyondur.

 Elektronik Harp Destek Sistemleri sinyal istihbaratı ve ikaz sistemleri olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.

  • Sinyal İstihbaratı /Elektronik İstihbarat: Elektronik istihbarat veyahut ELINT / SIGINT (ing. Electronic Intelligence/Signal Intelligence), modern ve yüksek teknolojinin etkin kullanımına dayalı bir istihbarat türevi olup, düşman veya potansiyel tehdit unsurları tarafından kullanılan haberleşme aygıtları ve diğer elektronik cihazların yaydığı radyo dalgalarıyla veya kablo üzerinde taşınan analog ve dijital aktarımın çeşitli yöntemlerle yakalanıp analizi sonucu gizli bilgilerin elde edilmesi tekniğini ifade eden kavramdır. Türkiye’de Milli İstihbarat Teşkilatı, Türk Silahlı Kuvvetleri ve Emniyet Genel Müdürlüğü, İstihbarat Daire Başkanlığı tarafından gerçekleştirilmektedir.
  • İkaz Sistemleri: Genellikle helikopter ve uçaklarda kendini koruma kabiliyeti kazandıran ikaz sistemlerinin radar ikaz alıcı, füze ikaz sistemi ve lazer ikaz alıcıları olmak üzere üç çeşidi bulunmaktadır.

Radar İkaz Alıcı (Radar Warning Receiver-RWR): Tehdit arama, kilitleme radarları ile havadan havaya, yerden havaya atılan füze sistemleri ve uçaksavar mermi türü sistemlerin varlığını tespit ederek tehdidin ölümcül mesafesi içerisine girmeden önce tehdidi pilota ikaz etmektedir. RWR Sistemleri genel olarak tehdit kütüphanesine sahiptirler. Tehdit kütüphanesine operasyona gidilecek bölgede bulunması muhtemel tehditlere ait parametreler girilir. Bunun nedeni eğer operasyonsal bölgede RWR Sistemi ortamdaki tüm tehdit sinyallerini analiz etmeye kalksaydı, her sinyalin işlenmesi için ne yeterli zaman ne de bir jet uçağına sığacak büyüklükte bir sistem yapılabilirdi. Bu nedenle RWR Sistemine ait yazılım, yalnızca hedef bölgede tehdit olarak belirlenmiş sinyalleri arar. Algılanan tehdit sinyal parametreleri (Çalışma frekansı (RF), darbe tekrarlama frekansı (PRI), darbe genişliği (PW), darbe genliği, tarama periyodu, darbe tekrarlama frekansı (PRF), RF değiştirme özelliği (RF Hoping) gibi özellikler) analiz edilerek, bu sinyalin gerçekten de varlığı önceden tespit edilmiş tehdit sinyali mi olduğuna, tehdit kütüphanesindeki parametrelerle kıyaslama yapılarak karar verir. Tehdidin yeri DF yöntemiyle tespit edilerek, RWR ekranı vasıtasıyla, tehdidin ismi ve yeri pilota ikaz edilir. Operasyonel ortamda birden çok tehdit olması durumunda RWR Sistemi yazılımında belirtilmiş tarafından tehdit önceliklendirmesine göre tarama yapılır. Tehdit önceliklendirmesi belirlenirken tehditlerin öldürme güçleri esas alınır. (Dinç,2010)

RWR kokpitte belirgin bir yerde bulunarak pilota/hava aracına tehdit edilmesini, sınıflandırılmasını ve pilotun hem sesli hem de görsel olarak uyarılmasını sağlamaktadır. Bu sistemler programlanmış hafıza sayesinde otomatik olarak karşı tedbir sistemlerini çalıştırabilmektedir. Özellikle Düşman Hava Savunmasının Bastırılması (SEAD) ve Elektronik İstihbarat (ELINT) görevi icra eden uçaklarda daha sofistike RWR ekipmanları bulunmaktadır. Örneğin HTS (Harm Targeting System) de RWR mantığını temel alarak çalışmaktadır.

Füze İkaz Sistemi (Missile Warning System – MWS): IR (kızılötesi) güdümlü füzelerin radar güdümlü füzelerden farklı olmasından dolayı tespit edilmesi zordur zira IR güdümlü füzeler, fırlatılmadan önce varlıklarına dair herhangi bir “kirlilik” yaratmazlar. Bundan dolayı da herhangi bir cihazda belirlenememektedirler. MWS sistemleri ise bu eksikliği kapatmak için üretilen sistemleridir.  Bu sistemler havadan havaya veya yerden havaya atılan füze sistemlerinin attıkları füzeleri ateşleme anında yaydıkları IR ve UV ışınlarını üzerlerindeki sensörler ile algılayarak pilota ikaz verir. Genellikle, hava platformlarında ön ve arkada sağ ve sol olmak üzere sensörler yerleştirilmiştir. MWS ekranı üzerinde belirtilen dört yönden hangisinden füze tehditi algılanmış ise o yönden füzenin pilota doğru geldiği gösterilir. Bazı MWS’lerde gelen füzenin yönüne göre kaçılması gerekli yönde gösterilir. Genellikle MWS’ler chaff/flare atma sistemi ile koordineli çalışır. Füzenin geliş yönüne göre, tehdide karşı chaff/flare atışı için MWS’ten atış komutu üretilir. (Dinç,2010)

Lazer İkaz Alıcıları-LİAS (Laser Warning Receiver-LWR): LİAS; uçak üzerine, hedefin yerini belirtme amaçlı gönderilen bir lazer ışınının varlığını pilota ikaz eden, tehdidin mesafesini ölçen ve hedefin konumu belirleyen pasif bir uyarı sistemidir. Çoğunlukla LİAS, DIRCM (Directed IR Countermeasure) ile birlikte çalışmakta olup çalışırken farklı optik bantlarda yer alan tehditleri algılamaktadır. Yerli savunma sanayiide ASELSAN bu sistemlerin üretiminde başarılı olmuş olup T-129 da dahil olmak üzere birçok platformda LİAS entegrasyonu gerçekleştirilmiştir.

Sistem çalıştığı farklı optik bantlarda yer alan Lazer Mesafe Ölçer (LRF), Lazer Hedef İşaretleyici (LD) ve Laser Beam Rider (LBR) sınıfındaki tehditlere karşı algılama yapma kabiliyetine sahiptir. LİAS, tehdit bildirimini Elektronik Harp Suiti Bilgisayarı üzerinden gerçekleştirmektedir. Ayrıca karşı tedbir Sistemleri ile doğrudan haberleşmesini sağlamak üzere muhtelif arayüzlere sahiptir. LİAS tarafından algılanan lazer tehditlerinin geliş açısı, tehdit sınıfı ve kimlik bilgileri pilota bildirilerek en uygun kaçış manevrasının yapılması sağlanmaktadır. Açık mimarisi sayesinde tüm helikopter ve nakliye uçaklarına takılabilmekte olup, bu hava platformlarında yer alan Elektronik Harp Suiti ile uyumlu olarak çalışabilmektedir. 4 adet Sensör Birimi ve 1 adet İşlemci Birimi’nden oluşmaktadır.[3]

ASELSAN Lazer İkaz Alıcı Sistemleri (LİAS)

Helikopter Elektronik Harp Sistemi [4]

  • Elektronik Taarruz-ET (Electronic Attack – EA)

Elektronik Taarruzun amacı düşmanın elektromanyetik spektrumdan etkin bir şekilde yararlanmasını engellemek olup düşman unsurlarının elektromanyetik merkezli sistemlerinin performansını azaltarak veyahut sistemlerin işlevselliğini bastırmak amacı ile yürütülen bütün elektronik tedbirleri Elektronik Taarruz kapsamaktadır.

Elektronik Harp Taarruz Sistemleri tahrip etmeyen ve tahribe dayalı olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.

  • Tahrip Etmeyen ET Sistemleri: Operasyon esnasında düşman unsurlar tarafından dost unsurların teşhis ve tespit edilememesini sağlamak maksadıyla elektromanyetik spektrumun kullanılmasını engellemek/kısıtlamak için tahrip özelliği göstermeyen sinyal yayınlanması veyahut sinyal engelleyici çeşitli önemlerin alınmasıdır. Elektronik Aldatma, Elektronik Karıştırma ve düşman radarının görüşünü engelleyecek görünmezlik (Stealth) teknolojisi ya da Chaff/Flare/Decoy kullanılmasıdır.
  • Tahribe Dayalı ET Sistemleri: Düşman unsurların sistemlerini tahrip etmek maksadıyla enerji gönderen ET sistemleri yönlendirilmiş enerji silahları ve anti radyasyon silahları olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.

Yönlendirilmiş Enerji Silahları-YES (Directed Energy Weapons-DEW):Çok yüksek seviyede enerji üretebilen, bu enerjiyi bir yönlendirici ile hedefe göndererek düşmanın personel ve teçhizatına zarar vermek üzere performansını düşüren veyahut imha/tahrip eden ET sistemlerinin tahrip maksatlı bir uygulamasıdır. YES; Lazer silahları (yüksek enerji ve alçak enerji lazer silahları olmak üzere iki tipi bulunmaktadır), yüksek güçlü mikrodalga silahları, tanecik ışın silahları, akustik silahlar, plazma silahları olarak 5 kategoriye ayrılmaktadır.

Elektromanyetik spektrumun ışık ve ses enerjisini kullanan YES sistemleri, muharebe alanlarında kimyasal güçlü silahların yerini almaya başlamıştır. Hedeflerini, ışık hızında nokta atışlarla vurabilen bu silahlar, güvenlik ve savunmaya yönelik tehditlerin arttığı ve karmaşıklaştığı çağımızda pek çok alanda kullanılmaya başlanmıştır. Amaç dışı hasar ve kayıpları en aza indiren, hedeflere vereceği zararın seviyesi ayarlanabilen bu silahlar, askeri amaçlar dışında anayurt güvenliği alanında da kullanılmaktadır. Geliştirilen veya yakın gelecekte kullanılmaya başlanacak YES sistemlerinin kullanım alanları şunlardır:

Anayurt Güvenliği Alanında:

  • Kalabalıkların kontrolü,
  • Hassas bölge ve alanların (Havaalanları, taşımacılık altyapısı, enerji tesisleri vb.) korunması,
  •  Suç ve terör eylemlerinin önlenmesi,
  • Bomba ve mayın gibi tehditlerin bertaraf edilmesi gibi amaçlarla kullanılabilmektedir.

Askeri Alanda:

  • Tehdit oluşturan balistik füzeler,
  •  roketler, İHA’lar ve diğer otonom silahların hareket halindeyken yok edilmesi veya etkisiz hale getirilmesi,
  •  Hava, deniz ve kara savaş platformlarının korunması,
  •  Düşmanın elektronik harp kabiliyetlerinin azaltılması,
  •  Düşman birlikleri veya terörist unsurların geçici veya kalıcı olarak etkisiz hale getirilmesi gibi amaçlarla kullanılma potansiyeli bulunmaktadır. [5]

ALKA Yönlendirilmiş Enerji Silah Sistemi (YESS) [6]

(YES hakkında daha fazla bilgiye ulaşmak için bu bağlantıyı kullanabilirsiniz.)

Anti Radyasyon Silahları: Radar sistemlerini tahrip etmek veya RF ile çalışan sistemlerin belli bir süre kapatılmasını sağlamak, bu suretle düşmanın, hava savunma sistemlerini baskı altına almak için kullanılan tahrip güçlü silahlardır.

HARM, uçak hedefe yaklaşırken kendisini tehdit eden tehdide atılır. HARM nereden RF enerji yayılıyorsa oraya doğru yani RF kaynağına doğru yönelir ve çarparak kaynağı imha eder. Eğer hedef sistem HARM atıldığını algılayabilirse, korunma için RF yayınını keser, bu sırada RF gönderemediği için hedefi takip edemeyeceğinden hedefe olan kilit kırılır. Bu sayede uçak kendisine füze atamayacak şekilde köreltilen tehdit sistemine taarruz etme imkânı bulur. (Dinç,2010)

        AGM-88 HARM, minimum mürettebat girişi ile bir hedefi tespit edebilir, saldırabilir ve yok edebilir. Düşman radar emisyonlarına odaklanan orantılı yönlendirme sistemi, füze burnunda sabit bir antene ve arayıcı kafasına sahiptir. Dumansız, katı yakıtlı, çift itme roket motoru füzeyi hareket ettirir. F-16C, ABD Hava Kuvvetlerinin mevcut envanterinde AGM-88’i kullanan tek uçaktır. [7]

(Türk Hava Kuvvetleri, mevcut durumda anti radyasyon amacıyla ABD üretimi AGM-88 HARM füzelerini kullanmaktadır. SEAD görevli F-16’ların bulunduğu 152’nci filo, HARM füzelerine sahiptir. Türk Savunma Sanayii şirketlerininMMU TF-X’te hava-yer mühimmatı olarak kullanılmak üzere HARM füzelerine benzer niteliklere sahip olması beklenen yerli anti radyasyon füzesi AKBABA’yı geliştirdiği bilinmektedir.)

  • Elektronik Koruma-EK (Electronic Protection – EP)

Dost kuvvetlerin elektromanyetik spektrumdan etkin bir şekilde faydalanabilmesi maksadıyla genellikle sistemlerin elektronik taarruzlardan en az etkilenmesi için gerekli önlemlerin alınması şeklinde sürdürülen faaliyetlerdir. Dost kuvvetlerin sistemlerinin çalışma performansını artırıp jammer tehdidi altında dahi işlevini sürdürmesine olanak tanıyan her türlü faaliyet EK faaliyetleri içinde yer almaktadır.

Bilinen en yaygın EK yöntemlerinden bazıları şunlardır:

  • Frekans Atlatma (Frequency-hopping Spread Sprektrum -FHSS): Düşmanın radyo sinyallerini tespit etmesinin engellenmesi için sinyallerin çok sayıda frekansa rasgele paylaştırılması veya kanalın değiştirilmesi faaliyetidir. FHSS faaliyeti düşmanın sinyal karıştırma faaliyetleri karşısında tek kanaldan yapılan telsiz iletişime göre çok daha güvenlidir.
  • Otomatik Kazanç Kontrolü (Automated Gain Control -AGC): AGC, almaç çıkış gücünü izleyerek kazancı, çıkış gücü her zaman aynı seviyede olacak şekilde ayarlar.
  •  Elektronik Maskeleme (Electronic Masking): Tehlikeli olmayan nitelikte elektromanyetik enerjinin ve müttefik iletişim ve elektronik sistemlerinin, düşman elektronik harp destek tedbirlerine karşı kontrollü olarak kullanılmasıdır.
  • Emisyon (Yayın) Kontrolü: Operasyonun güvenliği adına elektromanyetik, akustik ve diğer emisyon kaynaklarının seçmeli ve kontrollü biçimde kullanılmasıdır.[8]

Elektronik Harp Neden Önemlidir?

Elektronik Harp (EW), en azından, potansiyel tehditleri tespit etmek, analiz etmek ve izlemek için elektromanyetik (EM) spektrumun kontrol edilmesinde, bir ülkenin ve müttefiklerinin savunma önlemleri, diplomatik görüşler ve saldırı seçenekleri hazırlaması gerektiğine dair durumsal farkındalık sağlamada faydalıdır, çatışmalar ortaya çıkmadan önce her seviyede. EW, silahlı kuvvetlerimize EM operasyon ortamından yararlanma, saldırma ve koruma yeteneği sağlayan Ortak Elektromanyetik Spektrum Operasyonlarını (JEMSO) etkinleştirir.

Daha gelişmiş EW, rakiplerin verilerini de yakalayabilir, tanımlayabilir ve kodunu çözebilir. Düşman operasyonlarını bozmak için yönlendirilmiş enerjiyi bile yansıtabilir. Bu, her aşamada görev başarısını ve beka kabiliyetini güçlendirme, bazı silahlı çatışmaları başlamadan önce önleme ve/veya devam eden çatışmaların etkisini ve kapsamını azaltma kapasitesi sunarak savaş alanını değiştirir. [9]

Kaynakça

[1]  https://mavivatan.net/ayhan-sunar-ile-elektronik-harp-uzerine/

[2]  https://www.radartutorial.eu/16.eccm/ja01.tr.html#this

[3]  https://www.aselsan.com.tr/tr/cozumlerimiz/elektro-optik-sistemler/hava-platformu-elektro-optik-sistemleri/lias-lazer-ikaz-alici-sistemi

[4]  https://m5dergi.com/savunma-haberleri/helikopterleri-fuzelerden-koruyan-elektronik-harp-sistemi-hehsis-2/

[5]  https://thinktech.stm.com.tr/uploads/docs/1608994680_stm-yonlendirilmis-enerji-silahlari.pdf?#:~:text=Y%C3%B6nlendirilmi%C5%9F%20Enerji%20Silahlar%C4%B1%3A%20%C3%87ok%20y%C3%BCksek,tahrip%20eden%20silahlard%C4%B1r%5B4%5D.

[6]  https://www.roketsan.com.tr/uploads/docs/kataloglar/TR/1628387659_alka.pdf

[7]  https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104574/agm-88-harm/

[8]  https://thinktech.stm.com.tr/uploads/docs/1619620343_stm-insansiz-hava-araclarinda-elektronik-harp.pdf

[9]  https://www.baesystems.com/en-uk/productfamily/electronic-warfare

https://www.savunmasanayist.com/ikaz-ve-karsi-tedbir-sistemleri/
https://tr.wikipedia.org/wiki/Elektronik_sava%C5%9F

Veysel Dinç, Elektronik Harp Teknikleri (Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, 2010; 22-28)